تفاوت سامانه جامع تجارت و سامانه تی تک در استعلام کالا
در سال‌ه ای اخیر، ضرورت مبارزه ساختارمند با قاچاق، جلوگیری از عرضه محصولات تقلبی و شفاف‌سازی مبادلات اقتصادی در کشور، دولت و نهاده ای قانون گذار را به سمت ایجاد بسترهای الکترونیکی هدایت کرده است. در این میان، نام دو پایگاه کلان بیش از سایرین شنیده میشود: سامانه جامع تجارت ایران (NTSW) و سامانه تیتک سازمان غذا و دارو (TTAC).
اگرچه هدف نهایی هر دو سامانه ایجاد شفافیت، اصالت سنجی و حذف واسطه های نامعتبر است، اما گستره وظایف، حوزه قانونی، متولیان، ساختار کدهای رهگیری و حتی گروه های کالایی هدف آنها با یکدیگر تفاوت های اساسی دارند. درک این تفاوت ها هم برای تولیدکنندگان و واردکنندگان جهت الصاق صحیح نشانه های نظارتی و اجرای الزامات فنی چاپ برچسب اصالت ضروری است و هم به مصرف‌کنندگان کمک میکند کالاهای سلامت‌محور یا صنعتی را در مبادی قانونی صحیح استعلام نمایند.
مجموعه تخصصی تیانا سلامت پارلا به عنوان مرکز پیشرو و تخصصی چاپ لیبل اصالت کالا، در این تحلیل عمیق به مقایسه جامع این دو سامانه مهم حاکمیتی، ویژگی های فنی استعلام و الزامات اجرایی آنها میپردازد.
معرفی سامانه جامع تجارت ایران؛ درگاه یکپارچه مبادلات ملی
سامانه جامع تجارت ایران به عنوان پنجره واحد تجاری کشور بر اساس قانون مبارزه با قاچاق کالا و ارز و ذیل معاونت بازرگانی وزارت صمت راه اندازی شد. مأموریت اصلی این زیرساخت دیجیتال، تجمیع و اتصال فرآیندهای مربوط به:
- ثبت سفارش و صدور مجوزهای بازرگانی واردات و صادرات
- تخصیص و انتقال ارز با همکاری بانک مرکزی
- ترخیص محموله ها در گمرک جاده‌ای، دریایی و هوایی
- ثبت انبارداری کالاها در سامانه جامع انبارها
- پیگیری جریان کالاهای سرمایه ای، صنعتی و مصرفی عمومی در بازار عمده و خرده فروشی
سامانه جامع تجارت در سطح کلان نظارت دارد تا مشخص شود چه میزان از یک کالا وارد کشور شده، در کدام انبار رسمی نگهداری میشود، به کدام توزیع کننده انتقال یافته و در نهایت با چه فاکتور الکترونیکی به فروش رفته است.
کالاهای تحت پوشش سامانه جامع تجارت
- لوازم خانگی سنگین و نیمه سنگین (مانند یخچال، تلویزیون، ماشین لباسشویی)
- قطعات یدکی و لوازم مصرفی خودرو (نظیر تایر، باتری، کمک فنر، تسمه)
- محصولات دخانی و پتروشیمی
- تجهیزات الکترونیک، مخابراتی و اداری
- منسوجات، پوشاک و ابزارآلات صنعتی
معرفی سامانه تی تک؛ خط مقدم صیانت از سلامت عمومی
در سوی دیگر، سامانه ردیابی، رهگیری و کنترل اصالت فرآورده های سلامت محور موسوم به تیتک (TTAC) قرار دارد که منحصرا زیر چتر نظارتی سازمان غذا و داروی وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی فعالیت میکند. با توجه به اینکه مصرف داروهای تاریخ گذشته، مکمل های تقلبی یا فرآورده های آرایشی آلوده مستقیما حیات و سلامت افراد جامعه را به خطر می اندازد، قانون‌گذار استانداردهای بسیار سخت گیرانه تری را برای این گروه در نظر گرفته است.
سامانه تی تک تمرکز خود را بر ثبت جزء به جزء هر واحد بسته بندی میگذارد؛ یعنی هر جعبه قرص، هر قوطی شیرخشک و هر ظرف کرم بهداشتی یک هویت مستقل و تکرارنشدنی دارد که از طریق الصاق و چاپ لیبل اصالت بر روی آن متمایز میشود.
قلمرو نظارتی سامانه تی تک
- فرآورده های دارویی انسانی و حیوانی (شیمیایی، بیولوژیک و گیاهی)
- مکمل های تغذیه ای، رژیمی و ورزشی
- شیرخشک های رژیمی و معمولی و غذای ویژه نوزادان
- فرآورده های آرایشی و مراقبت از پوست و مو
- محصولات خوراکی، آشامیدنی، اسانس ها و افزودنی های بسته بندی شده
- تجهیزات، ملزومات و ابزارهای پزشکی و دندانپزشکی
وجوه تمایز ساختاری میان سامانه جامع تجارت و تی تک
برای درک عمیق تر تفاوت های عملکردی، میتوان تمایزات این دو سامانه را در چندین محور کلیدی کالبدشکافی کرد:
1. مرجع قانون گذار و دامنه مسئولیت
- سامانه جامع تجارت: زیرمجموعه مستقیم وزارت صنعت، معدن و تجارت است. اولویت آن نظم اقتصادی، مدیریت ارزی، پیشگیری از قاچاق کالا، کشف انبارهای احتکار و کنترل بازار است.
- سامانه تی تک: زیرمجموعه سازمان غذا و دارو (وزارت بهداشت) است. اولویت آن حفظ ایمنی زیستی، اصالت بیولوژیک، انقضای معتبر دارویی، مدیریت دسترسی به داروهای کمیاب و فراخوان کالاهای آسیب دیده است.
2. ساختار شناسه های رهگیری و شناسه کالا
- در سامانه جامع تجارت: محصول با یک شناسه عمومی سیزده رقمی یا کدهای بین المللی همراه با شناسه رهگیری تعریف میشود که اغلب ویژگی‌های کلی محصول نظیر مدل، توان، کشور سازنده و مشخصات فیزیکی را بیان میکند.
- در سامانه تی تک: هر بسته منحصر‌به‌فرد از کالا دارای شناسه های متعددی است که بر روی برچسب های استاندارد چاپ میشوند:
- شناسه تجاری فرآورده (GTIN): کد سیزده تا چهارده رقمی جهانی معرفی کالا
- شناسه ردیابی و رهگیری (UID): کد اختصاصی بیست رقمی بدون تکرار برای همان یک عدد جعبه
- شماره سری ساخت یا بچ نامبر (Batch/Lot Number)
- تاریخ دقیق انقضا به صورت شمسی و میلادی
- کد کنترل اصالت (شناسه اصالت): کد شانزده رقمی اختصاصی پوشانده شده زیر لایه اسکرچ امنیتی
3. نقش زنجیره توزیع و قابلیت ابطال کد
در سامانه جامع تجارت، ثبت فرآیندها عمدتا از طریق فاکتورهای زنجیره ای الکترونیک انجام میشود؛ اما در سامانه تی تک، هنگامی که خریدار در داروخانه یا فروشگاه کد شانزده رقمی اسکرچ را میخراشد و در سامانه استعلام میکند، شناسه به شکل خودکار و آنی در پایگاه داده مرکزی میسوزد و سیستم هشدار میدهد که این کد پیش تر در تاریخ و ساعت مشخص استعلام شده است. این سازوکار از کپی برداری و استفاده چندباره از یک جعبه برای کالاهای قاچاق ممانعت به عمل می آورد.
بررسی روش های استعلام اصالت کالا در هر دو سامانه
مصرف کنندگان و ناظران حقوقی بر اساس گروه کالایی باید از درگاه های مربوطه برای بررسی صحت بارکدها استفاده نمایند.
روش‌های استعلام در سامانه جامع تجارت
- کد دستوری تلفن همراه: شماره‌گیری کد ستاره چهار ستاره هفتصد و هفتاد و هفت مربع و وارد کردن شناسه رهگیری
- وبگاه رسمی: ورود به درگاه اینترنتی سامانه جامع تجارت و بخش استعلام شناسه رهگیری
- اپلیکیشن های مربوطه: استفاده از نرم‌افزارهای بارکدخوان تاییدشده وزارت صمت
روش های استعلام در سامانه تیتک
- سامانه پیامکی ملی: ارسال کد شانزده رقمی پوشانده شده زیر اسکرچ برچسب به سرشماره بیست هزار و هشتصد و هشتاد و دو
- درگاه اینترنتی سازمان غذا و دارو: ورود به آدرس رسمی پایگاه تیتک و ثبت کد اصالت
- اپلیکیشن موبایل تیتک: اسکن بارکد دوبعدی ماتریسی مندرج بر روی برچسب با دوربین گوشی برای دریافت فوری تاریخ مصرف، نام شرکت واردکننده یا تولیدکننده، کشور مبدا و اصالت فرآورده
- تلفن گویای سازمان: شماره تماس چهارده نود
اهمیت چاپ لیبل اصالت در اتصال صحیح کالا به سامانه تی تک
تولیدکنندگان داخلی و واردکنندگان رسمی اقلام سلامت محور موظف هستند پس از اخذ مجوزهای ورود و IRC از سازمان غذا و دارو، نسبت به بارگذاری کدهای تخصصی در سامانه تی تک اقدام کرده و سپس فایل‌های مجاز را برای چاپ بر روی برچسب زرد و سفید استاندارد اصالت به مجریان تاییدشده بسپارند.
در این گلوگاه حساس، کوچک‌ترین خطای چاپی یا کیفیت نامرغوب کاغذ و ریبون، میتواند منجر به رد شدن محموله توسط معاونت غذا و دارو یا ناخوانا شدن بارکدها توسط مصرف کننده گردد. مجموعه تیانا سلامت پارلا با سال ها تجربه تخصصی متمرکز در حوزه چاپ لیبل اصالت کالا، ضامن اجرای دقیق استانداردهای این حوزه است:
- رعایت دقیق استانداردهای ابعادی سازمان غذا و دارو (سایزهای استاندارد گوناگون با حاشیه شطرنجی زرد)
- استفاده از لایه‌های اسکرچ باکیفیت و با پوشش کامل که به راحتی خراشیده شده و آسیبی به ارقام چاپی زیرین نمی‌زنند
- بهرهگیری از تجهیزات چاپ پیشرفته برای تضمین وضوح کامل بارکدهای دوبعدی ماتریسی
- همگام سازی فایل های ارسالی با سرورهای سامانه تی تک و کنترل تطابق اطلاعات جهت جلوگیری از بروز تداخل کدهای UID و شناسه های محصول
هم پوشانی و ارتباط داده ای سامانه جامع تجارت و تی تک
اگرچه این دو سامانه مسیرهای مستقل و قوانین ویژه خود را دارند، اما به موجب قانون مبارزه با قاچاق کالا و ارز، میان آنها ارتباط اطلاعاتی برقرار شده است:
- واردکننده دارو یا لوازم آرایشی، ثبت سفارش پایه و مراحل گمرکی و ارزی اولیه را در سامانه جامع تجارت آغاز میکند.
- پس از ورود محموله به کشور، برای ترخیص تخصصی و تخصیص سهمیه های درمانی، اطلاعات به سامانه تی تک ارجاع داده میشود تا کدهای یکتای رهگیری برای هر بسته تولید گردد.
- با الصاق اصولی لیبل های معتبر چاپ شده توسط مراکز تخصصی مانند تیانا سلامت پارلا و توزیع در داروخانه ها، وضعیت در انبارداری سلامت نهایی میشود.
بنابراین، این سامانه ها مکمل یکدیگر در مبارزه ساختاری با ورود کالاهای غیرقانونی به شمار میروند.
کلام نهایی و نتیجه گیری
شفافیت زنجیره تأمین در دنیای امروز دیگر یک انتخاب نیست، بلکه نیازی مبرم برای صیانت از سلامت جان و مال هم وطنان است. سامانه جامع تجارت به عنوان ناظر کلان جریان مبادلات کشور عمل میکند و سامانه تی تک با وسواس بالینی، ریزترین جزئیات محصولات سلامت محور را زیر ذره بین قرار میدهد.
برای مصرف کنندگان نهایی، شناخت این دو مسیر به معنای رهایی از دام اجناس تقلبی است؛ و برای بازرگانان، شرکت های دارویی و فعالان صنعت سلامت، همکاری با مراکز معتبر چاپ لیبل اصالت نظیر تیانا سلامت پارلا گامی حیاتی در جهت عبور بی دغدغه از فیلترهای نظارتی سازمان غذا و دارو و صیانت از اعتبار تجاری برند به شمار می آید.